دار الفنون ، تشويق هنرمندان و صنعتگران و ساير تلاشهاى او به بيدارى مردم كمك كرد و زمينه انقلاب مشروطيت ايران را فراهم نمود . بايد توجه داشت كه در ايران بر خلاف اروپا به علت ابتدايى بودن طرز توليد ، پراكنده بودن مردم و فقدان صنعت و تجارت و نبودن راههاى ارتباطى ، مردم چنان كه بايد در جنبشهاى اجتماعى نقش شايسته‌يى نداشتند و غالبا تلاشهاى اصلاح‌طلبانه از بالا يعنى از ناحيهء يك ، يا تنى چند از رجال سياسى آغاز مىشد ، و بر خلاف انگلستان و فرانسه توده ، يعنى اكثريت مردم تحت رهبرى احزاب سياسى ، زمام سياست و اقتصاد كشور را در دست نداشته‌اند ، به‌همين علت همواره مرتجعين و دشمنان ترقى و تكامل اجتماعى ايران ، توانسته‌اند به آسانى امثال امير كبير و قائم مقام را كه به هيچ حزب و جمعيّت متشكّلى متكى نبودند ، از راه حبس يا اعدام از ميان بردارند . با قتل امير كبير ، هرچند اقدامات شجاعانهء او در راه خروج از مرحلهء فئوداليسم به عصر « بورژوازى » و شهريگرى تا حدى متوقف گرديد ، ولى عقربك تاريخ به عقب برنگشت ، و در تمام زمينه‌هاى فرهنگى ، اقتصادى ، سياسى و اجتماعى ، جامعهء ايرانى به تدريج گامهايى به جلو برداشت و با تمام وحشتى كه محافل ارتجاعى از روزنامه و آثار آن داشتند در تاريخ ( 13 رجب 1275 ه . ق در روزنامهء وقايع اتفاقيّه مىخوانيم كه « . . . در اين روزها حكم شده است كه در تبريز روزنامه‌ئى طبع شود كه احوالات آذربايجان و غيره در آن نوشته شود . . . » به اين ترتيب ، براى نخستين‌بار در شهر آزاديخواه و انقلابى تبريز ، روزنامهء رسمى و دولتى به زبان فارسى انتشار مىيابد ، اين روزنامه كه از ماه رجب يا شعبان ( 1275 ه . ق ) به نامهاى مختلف از جمله : اخبار دار السلطنه آذربايجان ، روزنامه ملتى ممالك آذربايجان و جز اينها منتشر گرديده است ، بطور ماهانه و در چهار صفحه انتشار مىيافته و محل توزيع آن در كاروانسراى اميد ، حجرهء حاج عبد اللّه تاجر تبريزى بوده است . بايد توجه داشت كه در اين دوره ، روشنفكران و كسبه و بازاريان يعنى بورژوازى جوان و نورسيدهء ايران در رشد افكار انقلابى نقش اساسى داشتند ، اين روزنامه ملتى پس از مدتى تعطيل ، بار ديگر در سال ( 1289 ه . ق ) انتشار مىيابد و بالاخره با پشت‌سر گذاشتن يك دوران تعطيلى ديگر به دستور مظفر الدينشاه وليعهد به نام روزنامهء تبريز منتشر مىشود ، ايجاد روزنامهء تبريز در زمرهء وقايع سال ( 1296 ه . ق ) در كتاب مرأت البلدان ناصرى چنين ياد شده است : « روزنامهء شهر تبريز موسوم به تبريز كه حاوى مطالب پوليتيكى و سياسيّات و مطالب مفيد . . . و رشحه‌اى است از رشحات مكرمت نواب و الا . . . وليعهد . . . حكمران و صاحب اختيار مملكت آذربايجان . . . و چندى به جهت عوايق به طبع نمىرسيد ، مجددا